Pop / Rock Dance Jazz Wereld Klassiek Hedendaags Podia Festivals Genreboom

ATLAS ENSEMBLE

Overzicht | Biografie | Discografie | Foto's | Audio/Video

Atlas Ensemble

Periode

2002 - heden

Genre

wereldmuziek

Atlas Ensemble

Het Atlas Ensemble verenigt topmusici uit China, Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Europa. Het repertoire bestaat uit speciaal voor het ensemble geschreven werken, door westerse en niet-westerse componisten.
Volledige biografie...

Bezetting

Robert Putowski   cello
Neva Özgen   kemençe
Marin Mars   viool
Elshan Mansurov   kemençe
Yan Jiemin   erhu
Meer resultaten... Minder resultaten

Genoemd in de biografie van

2002   Joël Bons
2004   Ziggurat

Biografie Atlas Ensemble

Het Atlas Ensemble verenigt topmusici uit China, Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Europa. Het repertoire bestaat uit speciaal voor het ensemble geschreven werken, door westerse en niet-westerse componisten.

1980 - 2001

Joël Bons, artistiek leider van het Nieuw Ensemble en het Atlas Ensemble is van jongs af aan gefascineerd door niet-westerse muziek. Het Nieuw Ensemble dankt zijn bestaan aan een mix van westerse en Turkse muziek. In 1980 vroeg componist en saxofonist Theo Loevendie gitarist Bons mee te spelen in zijn muziektheaterstuk Venus And Adonis. Loevendie heeft zich dan al grondig verdiept in de muziek van Turkije. De klankkleur van het werk is Turks-Engels, ook door de bezetting met mandoline, gitaar, basklarinet, viool en slagwerk. Voor die combinatie schrijft Loevendie grappige heterofone muziek, melodieën die op ieder instrument op een eigen manier worden versierd. Voor het spelen ervan richten Loevendie en Bons het Nieuw Ensemble op. Bons bezoekt in 1988 de World Music Days in Hong Kong en knoopt daar een reis door China aan vast. Zo ontmoet hij de Chinese componisten Tan Dun en Mo Wuping, en in 1991 nodigt het Nieuw Ensemble vijf Chinese componisten uit voor een eerste intensief samenwerkingsproject in Amsterdam. Sindsdien prijkt het werk van Chinezen en andere niet-westerse componisten op het repertoire van het Nieuw Ensemble. “Het verleggen van grenzen doen we niet zozeer vanuit het gevoel dat we zo nodig iets anders, iets geks moeten doen”, zegt Bons. “Ook niet omdat de mogelijkheden met westerse muziek op zouden zijn. Het is voor mij een natuurlijke neiging.” Die neiging deelt hij met de in Parijs uit Chinese ouders geboren, en in New York opgegroeide cellovirtuoos Yo-Yo Ma, die in 1998 het Silk Road Ensemble opricht. De leden van beide ensembles zijn (deels dezelfde) meesters op hun instrument, onder wie de Iraanse kamancha-speler Kayhan Kalhor, mugham-zanger Alim Kasimov uit Azerbeidzjan en de Chinese qin-speelster Dai Xiaolian. Bons en Ma ontdekken de schat aan repertoire voor luiten, harpen en citers in alle soorten en maten, terwijl het tokkelinstrument in de westerse ensemblemuziek een ondergeschoven kindje is. Reden voor Bons om componisten uit niet-westerse landen uit te nodigen nieuwe muziek te schrijven voor zijn ensemble. Het resultaat daarvan is in februari 1998 te horen tijdens het Tokkelfestival, een zesdaagse confrontatie van eerbiedwaardige tradities met fonkelnieuwe experimenten, gespeeld door westerlingen en niet-westerlingen op gebruikelijke en exotische instrumenten. Maar Bons wil meer dan een ad hoc samengesteld ensemble. Hij werkt aan de oprichting van een min of meer permanent gezelschap met topmusici uit Oost en West om te komen tot een rijk, uitgebalanceerd instrumentaal palet.

Joël Bons

2002

Op 13 september 2002 maakt het Atlas Ensemble zijn debuut tijdens de Berliner Festspiele, in december van dat jaar volgen concerten in Het Concertgebouw te Amsterdam, en in Rasa, Utrecht. De niet-westerse leden van het ensemble zijn internationale topsolisten uit onder meer Bakoe (Azerbeidzjan), Peking (China), Istanbul (Turkije), Jerevan (Armenië) en Teheran (Iran), onder wie Yan Jiemin (erhu, vedel), Gevorg Dabaghian (duduk, hobo), Kudsi Erguner (ney, fluit), Siamak Aghaei (santur, citer) en Zhang Qiang (pipa, luit). Samen met leden van het Nieuw Ensemble spelen zij een premièreprogramma met werken van de componisten Guo Wenjing en Jia Daqun uit China, Faradj Karajev uit Azerbeidzjan, Fabio Nieder uit Italië en Theo Loevendie. Het combineren van niet-westerse instrumenten met een Europees ensemble of orkest is op zichzelf niet nieuw. In de loop van de twintigste eeuw verschenen er complete concerto's voor niet-westerse solo-instrumenten en orkest, bijvoorbeeld voor sitar (India), tar en kemençe (beide snaarinstrumenten, Azerbeidzjan), voor erhu (vedel, China) en sho (mondorgel, Japan). Maar op een enkele uitzondering na zijn deze ondernemingen in artistiek opzicht nauwelijks bevredigend. Veel componisten, eerder gedreven door nationalistische sentimenten dan door originele ideeën en artistieke daadkracht, produceren folklore à la Russe of zelfs pure kitsch. Uitzonderingen zijn er zeker ook, onder hen de componisten Toru Takemitsu uit Japan en Avet Terterian uit Armenië. Joël Bons is ervan overtuigd dat er meer te halen is uit niet-westerse muziekculturen. Vergeleken met de weelde aan verschillende instrumenten in de niet-westerse wereld, is de westerse variatie tamelijk beperkt. Bovendien ontstonden de meeste Europese instrumenten in het Nabije Oosten; veel van de vroege voorlopers van de instrumenten die we nu kennen raakten zowel in het Oosten als het Westen verbreid. De ud bijvoorbeeld, in de Arabische wereld beschouwd als de sultan onder de instrumenten, werd de luit (van de Arabische naam 'al ud') en later de gitaar in Spanje, terwijl de Chinezen en Japanners hem omvormden tot respectievelijk pipa en biwa. Andere instrumenten zoals de ney en de kamancha (gestreken spiesluit) ondergingen vergelijkbare transformaties. In tegenstelling tot het westerse heterogene ensemble waarin uit iedere instrumentfamilie een exemplaar aanwezig is, brengt het Atlas Ensemble instrumenten uit verschillende culturen samen die afstammen van dezelfde voorouders. Bovendien maken componisten die voor het ensemble schrijven gebruik van vormen, toonsystemen en grammatica's uit andere muziekculturen.

2004

In maart 2004 speelt het Nieuw Ensemble in het Amsterdamse Concertgebouw twee nieuwe opera's, van Guo Wenjing en Xu Shuya. Daaraan vooraf experimenteert het met ongebruikelijke stem- en instrumentencombinaties onder de toepasselijke titel De Kleine Bosatlas, met een knipoog naar het Atlas Ensemble. Er klinken vier Nederlandse premières: Rag Music van de Artjom Kim uit Oezbekistan, Five Chinese Poems van de IJslander Daniel Bjarnason en De Stem van de Italiaan Fabio Nieder. Niet het Nieuw Ensemble, maar een gelegenheidsorkest van zeven musici op westerse en niet-westerse instrumenten speelt Ziggurat, een zevendelige suite van Theo Loevendie. Dit ensemble gaat vervolgens onder leiding van de componist-saxofonist zijn eigen weg (zie onder Ziggurat). Het Atlas Ensemble komt weer aan bod tijdens het Holland Festival in 2004, waar het drie weken lang optreedt als ensemble in residence. Er zijn workshops, masterclasses, concerten met traditioneel niet-westers repertoire, en premières van werken van Frangiz Ali-Zade (Azerbeidzjan), Bun-Ching Lam (China), Jack Body (Nieuw-Zeeland), Stefano Bellon (Italië), Artjom Kim (Oezbekistan), Javanshir Guliev (Azerbeidzjan) en Evrim Demirel (Turkije). Zowel westerse als niet-westerse componisten profiteren van de inzichten en mogelijkheden van Bons en zijn ensemble. Velen kiezen ervoor bestaande westerse muziekstijlen nieuw leven in te blazen door er op een intuïtieve manier elementen uit hun eigen of verschillende culturen aan toe te voegen. Aanvankelijk klinkt hun herkomst onmiskenbaar door in hun muzikale taal, en het liefst schrijven zij voor een ensemble met puur westerse instrumenten. Maar door de aanpak van het Atlas Ensemble introduceren zij nu ook niet-westerse instrumenten. Om het oppervlakkige te overstijgen en niet in de valkuilen van een wereldmuziekratjetoe te vallen, zijn de componisten gedwongen zich vragen te stellen bij het combineren van lokale en internationale instrumenten. Mogen nationale instrumenten bijvoorbeeld puur als klankbron worden gebruikt, helemaal los van hun culturele achtergrond? Het is de verantwoordelijkheid van de componist met antwoorden en oplossingen te komen. Er zijn ook praktische complicaties. De meeste niet-westerse tradities zijn mondeling overgeleverd. Als er al notatie wordt gebruikt, dan dient die vooral als geheugensteun of als uitgangspunt voor improvisaties. Met als gevolg dat alles wat klinkt veel rijker is dan wat er genoteerd staat. Een componist moet besluiten hoe hij of zij daarmee omgaat, hoe gebruik te maken van de virtuositeit, spontaniteit en het improvisatievermogen van een meester op de tar, kamancha of qanun. Nog andere kwesties zijn die van het stemmen, de afwijkende toonsystemen, en het verschil tussen de oraal-improvisatorische oosterse tradities en de genoteerd-compositorische westerse benadering.

2005 - 2008

In februari 2005 staat het programma Atlas & Consorten in vier Nederlandse steden, met onder anderen Weng Zhengfa op sheng (mondorgel, China), Yan Jiemin op erhu (vedel, China, Yi Ji-young op kayagum (citer, Korea) en Park Chi-wan op piri en taepyongso (blaasinstrumenten, Korea). In 2005 klinkt er nieuwe muziek uit Korea, China, Oezbekistan, Syrië en Turkije, en in 2006 tijdens het programma Grand Tour muziek met Wu Wei op sheng, Yuan Sha op zheng (citer, China), Elshan Mansurov op kemençe (vedel, Azerbeidzjan) en Elchin Nagijev op tar (luit, Azerbeidzjan). Tot voor kort was de toenadering in het Westen tot niet-westerse muziek nog bijna alleen merkbaar in jazz en populaire muziek, maar nu is die ook in eigentijdse gecomponeerde muziek langzamerhand steeds merkbaarder. Dat is mede te danken aan de inspanningen van het Atlas Ensemble. Voor die verdienste krijgt Joël Bons in 2006 de Amsterdamse Kunstprijs. In 2007 brengt het Atlas Ensemble in het Muziekgebouw aan 't IJ een het eenmalig concert Archipel met premières van Ishan Özgen (Turkije), Ken Ueno (VS), Jing Xin (Singapore), Toivo Tulev (Estland), Stefano Bellon (Brazilië), Joël Bons, Artjom Kim (Oezbekistan) en Vache Sharafyan (Armenië).

2009

Met de opzet musici en componisten uit zowel oosterse als westerse landen de gelegenheid te geven zich in elkaars muziek en werkwijze te verdiepen, organiseren het Atlas Ensemble en het Conservatorium van Amsterdam in augustus 2009 de eerste editie van de vanaf nu jaarlijkse Atlas Academy. Dit is een voortzetting van de Holland Festival-activiteiten in 2004, en de Ziggurat International Masterclass for Composers (ZIMA), in 2006 georganiseerd door Theo Loevendie's ensemble Ziggurat, Gaudeamus en het Conservatorium van Amsterdam. De Atlas Academy biedt presentaties, demonstraties, lezingen, workshops met niet-westerse instrumenten, en seminars over oosterse muziekculturen en over het componeren voor interculturele instrumentencombinaties. Het Atlas Ensemble beschouwt het hebben van hands-on ervaringen als een eerste vereiste voor het werkelijk begrijpen van andere muziekculturen, hun uitvoerders en instrumenten. De deelnemende componisten krijgen dan ook de gelegenheid direct met de musici te werken om te leren, samen te werken, te ontdekken, en mogelijkheden uit te proberen. Om componisten te voorzien van uitgebreide, leesbare (Engelstalige) informatie over niet-westerse muziek en instrumenten, begint het Atlas Ensemble aan het samenstellen van een digitale bibliotheek, toegankelijk via internet en dvd.

2012

Het Atlas Ensemble viert op 31 augustus zijn 10-jarig bestaan met een driedaags Atlas Festival op verschillende locaties in Amsterdam.

In de discografie worden officiële opnamen die zijn uitgebracht van de betreffende persoon, band of ensemble per soort geluidsdrager chronologisch opgesomd. Meerdere uitgaven binnen hetzelfde jaar staan alfabetisch gerangschikt. Bij Gastbijdragen worden alleen bijdragen gelinkt aan platen van acts die een volledige vermelding hebben in de Muziekencyclopedie. Dit overzicht is bedoeld als index en biedt daarom geen volledige opsomming. Als muzikanten ook deel uitmaken van de bezetting van een band die in de encyclopedie staat, zijn de discografische gegevens terug te vinden bij de desbetreffende band.

Foto's Atlas Ensemble

Audio/Video Atlas Ensemble

Er is nog geen audio- of videomateriaal aanwezig.
Zelf audio of video toevoegen

Zelf audio of video toevoegen

Muziekencyclopedie.nl op Facebook Muziekencyclopedie.nl op Twitter

reageer