Pop / Rock Dance Jazz Wereld Klassiek Hedendaags Podia Festivals Genreboom

MISHA MENGELBERG

Overzicht | Biografie | Discografie | Foto's | Audio/Video

Misha Mengelberg

Periode

05-06-1935 - 03-03-2017

Genre

componist, impro, jazz, piano

Pseudoniemen

Misja Mengelberg

Misha Mengelberg

Misha Mengelberg (Kiev, 5 juni 1935), de leider van het Instant Composers Pool Orchestra, is een spotvogel in de wereld van de Nederlandse gecomponeerde muziek en de internationale geïmproviseerde muziek: een filosofisch denker over muzikale zaken, die zichzelf niet al te serieus neemt, maar die in de jaren zestig en ...
Volledige biografie...

Instrumenten

componist, piano

Genoemd in de biografie van

1959   Chris Dekker
1961   Han Bennink
1963   Piet Noordijk
Meer resultaten... Minder resultaten

Biografie Misha Mengelberg

Misha Mengelberg (Kiev, 5 juni 1935), de leider van het Instant Composers Pool Orchestra, is een spotvogel in de wereld van de Nederlandse gecomponeerde muziek en de internationale geïmproviseerde muziek: een filosofisch denker over muzikale zaken, die zichzelf niet al te serieus neemt, maar die in de jaren zestig en zeventig wel subsidies voor gecomponeerde en geïmproviseerde muziek (die hij 'instant compositie' gaat noemen) bij de overheid weet los te krijgen. Hij introduceert compositiemodellen in de geïmproviseerde muziek van ICP, en quasi-geïmproviseerde insubordinatie in zijn gecomponeerde werk. Als jazzpianist grijpt hij terug op zijn vroege idolen Thelonious Monk (de nooit overijlde tred, dicht bepakte akkoorden) en Herbie Nichols (harmonieën die de traditionele patronen op hun kop zetten). Eind jaren zestig is Mengelberg een van de grondleggers van de Europese geïmproviseerde muziek, die zich afsplitst van de jazz, samen met zijn levenslange drum-partner Han Bennink. Mengelbergs 'spelstukken' uit de jaren zestig zijn voorlopers van latere werken van zijn vriend en weldoener John Zorn. In de jaren negentig krijgt ICP steeds meer internationale erkenning voor zijn live uitgevoerde collage-acties en Mengelbergs elegante en geestige schrijfstijl. Zijn modern klassieke werken kenmerken zich ook door aanstekelijke melodieën en onvoorspelbare ontwikkelingen.

1935 - 1958

De zoon van de Nederlandse componist Karel Mengelberg en de Duitse harpiste Rahel Mengelberg-Draber wordt geboren in Kiev, en groeit vanaf zijn derde jaar op in Nederland. Misha en zijn moeder zijn beiden joods, maar worden tijdens de bezetting beschermd door Karel Mengelbergs oom, dirigent Willem Mengelberg. Als kleine jongen begint Misha al te componeren, improviseren en piano te studeren, en luistert hij thuis naar Stravinsky en Ellington. Op zijn vijftiende hoort hij Charlie Parker en Thelonious Monk en hij wordt gegrepen door de nieuwe jazz. Een paar jaar later reageert hij op eenzelfde manier op de harmonisch zeer originele jazzpianist Herbie Nichols.

Karel Mengelberg Willem Mengelberg

1958 - 1965

Misha Mengelberg studeert aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag bij Kees van Baaren, waar hij bevriend raakt met medestudent Louis Andriessen. In Darmstadt ziet hij John Cage een lezing geven, waarbij deze brandende sigaretten als komische rekwisieten gebruikt. Dit voedt zijn eigen voorkeur voor absurde performances. Mengelbergs muziek volgt twee aparte sporen: zijn Monk-achtige trio wint in 1959 het Loosdrecht Jazz Concours, en hij wordt ook bekroond tijdens de Gaudeamus Muziekweek 1961 voor zijn Musica per 17 Strumenti (1959). Hij schrijft tevens muziek voor solo piano en strijkkwartet, en smeedt vanaf 1961 een hechte band met drummer Han Bennink. Ze gaan toerende Amerikaanse jazzsolisten begeleiden, onder wie rietblazer Eric Dolphy in 1964; een radio-opname wordt later uitgebracht op het legendarisch geworden Dolphy-album Last Date. Het is Mengelbergs plaatdebuut. Hij raakt betrokken bij de internationale absurdistische beweging Fluxus en componeert het protominimalistische pianostuk In Memoriam Hans van Zweeden. Hij gaat ook spelen met het Misha Mengelberg/Piet Noordijk-kwartet, dat een grote reputatie opbouwt en in 1966 als eerste Europese groep optreedt tijdens het fameuze Newport Jazz Festival in Amerika.

Han Bennink Misha Mengelberg / Piet Noordijk Kwartet

1966 - 1970

Naast hun werk met het Mengelberg/Noordijk-kwartet gaan Mengelberg en Bennink optreden met de anarchistische jonge rietblazer Willem Breuker. Een jaar later vormen de drie de Instant Composers Pool, een overkoepelende organisatie voor allerlei groepen van Mengelberg en Breuker. Mengelberg schrijft een speels muzikaal spel voor twee duellerende blaaskwintetten: Hello! Windyboys (1968). Intussen organiseren hij, Louis Andriessen, Reinbert de Leeuw, Peter Schat en Jan van Vlijmen zich als de Notenkrakers, die een weinig geslaagde poging doen om de werkwijze en het repertoire van het Concertgebouworkest te liberaliseren. Ook helpen ze, met meer succes, te lobbyen voor compositiesubsidies. In 1969 produceren de vijf de opera Reconstructie. Mengelberg en Bennink sluiten zich in allerlei ad hoc-groepen aan bij improvisatoren uit heel Europa, onder wie de Deense saxofonist John Tchicai en de Engelsen Evan Parker (saxofoon) en Derek Bailey (gitaar).

Willem Breuker

1971 - 1981

Mengelberg wordt voorzitter van de nieuwe muzikantenvakbond BIM (Beroepsvereniging van Improviserende Musici; 1971-1982), en leidt een tijdlang de elektronische muziekstudio STEIM. Samen met schrijver Wim T. Schippers organiseert hij regelmatig avonden met absurdistisch muziektheater. Ook schrijft hij een stuk voor orkest, Met Welbeleefde Groet Van Fe Kameel (1973), waarbij een houten stoel wordt verzaagd met een cirkelzaag, en weer in elkaar wordt gezet in de vorm van een gestileerde kameel. Zijn strijdlustige duo met Han Bennink blijft optreden en platen maken, en omstreeks 1977 leidt Mengelberg een tentet dat zich uiteindelijk ontwikkelt tot het Instant Composers Pool Orchestra, vanaf dat moment zijn belangrijkste uitlaatklep. Zijn geschreven composities uit deze tijd zijn onder meer Onderweg (1973), het episodische Dressoir (1977) voor Orkest de Volharding, en een saxofoonconcert voor Ed Boogaard uit 1980, waarvoor hij deels leentjebuur speelt bij Haydn. In 1978 neemt Mengelberg het solo-pianorecital Pech Onderweg op in het Bimhuis.

Instant Composers Pool Orkest de Volharding Wim T. Schippers

1982 - 1993

De rijping van ICP komt tot stand in het begin van de jaren tachtig met de komst van jongere muzikanten zoals trombonist Wolter Wierbos en de rietblazers Michael Moore en Ab Baars, die er in 2011 nog steeds bij zijn. Mengelberg brengt ze allerlei manieren bij om zijn partituren te ondermijnen of te herschikken tijdens de concerten. In zijn eigen orkest, maar ook in kleinere groepen doet Mengelberg mee aan repertoire-projecten gewijd aan zijn vroege voorbeelden Nichols, Monk en Ellington, en helpt aldus een hernieuwde interesse voor de composities van Herbie Nichols op gang te brengen. Een kwartet met Mengelberg, Bennink, sopraansaxofonist Steve Lacy en bassist Donald Garrett brengt op het Chicago Jazz Festival in 1986 een Monk-programma. Een van Mengelbergs muziektheaterproducties uit deze tijd is Behang (1988, 1990), waarin wordt behangen. Het Berlin Contemporary Jazz Orchestra neemt een aantal stukken van Mengelberg op (1988) met de componist achter de piano. Ook toert hij in 1993 met Anthony Braxtons Charlie Parker-project.

Ab Baars Michael Moore Wolter Wierbos

1994 - 2011

Mengelberg richt zijn activiteiten nu voornamelijk op ICP, maar hij neemt ook solo piano-improvisaties op (Mix, 1994; Solo, 1999), en begint een serie bruisende trio- en kwartetopnamen met de New Yorkse drummer Joey Baron, de bassisten Brad Jones en Greg Cohen, en trompettist Dave Douglas. Hij neemt Two Days in Chicago (1998) op met diverse Nederlandse en Amerikaanse collega's. Een van Mengelbergs laatste grote compositieopdrachten is To a Deaf Man's Ears, op een libretto van J. Bernlef (1996). In hetzelfde jaar is Mengelberg de centrale componist van de Haagse Thunderclaps-concertserie; en het AngelicA-festival in Bologna presenteert Onderweg en zijn saxofoonconcert. Vanaf het midden van de jaren negentig gaat het ICP Orchestra steeds meer internationaal toeren, en Mengelberg componeert steeds minder, hoewel ICP wel diverse vroege Mengelberg-stukken in nieuwe arrangementen brengt. Hij maakt platen in trio- en duo-bezetting met onder anderen Steve Lacy (1996), Paul Termos (2002), Frank Gratkowski (2005), en Benjamin Herman (2003). De laatste speelt ook geregeld Mengelbergs stukken met zijn eigen groepen. In 2009 publiceert Muziek Centrum Nederland een bundel van Mengelbergs jazzcomposities, onder de titel Goedendagjes.

Benjamin Herman Paul Termos

2013

Misha Mengelbergs bundel Enkele Regels In De Dierentuin bevat onder anderen gedichten, brieven, teksten voor theaterstukken en composities voor de ICP, aangevuld met tekeningen en foto's. Documentairemaker Cherry Duyns volgt Misha Mengelberg in februari tijdens diens laatste buitenlandse optreden, met de ICP in jazzclub Vortex te Londen. De pianist lijdt al enige jaren aan dementie. De documentaire van Duyns laat zien hoe Mengelbergs met zijn ziekte omgaat en welke rol de muziek daarbij speelt. Het filmportret gaat in première tijdens de 26ste editie van het Het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) dat plaatsvindt in november.

2015

Een dag na zijn 80e verjaardag gaat tijdens het Holland Festival de opera Koeien (ondertitel 'opera misha') in première. Het ICP Orchestra voert het onvoltooide werk van Mengelberg uit. Het libretto is aangevuld door Cherry Duyns en de muziek door Guus Janssen.

Guus Janssen Instant Composers Pool

2017

De laatste jaren van zijn leven is Mengelberg door zijn toenemende dementie niet meer in staat om op te treden. Misha Mengelberg overlijdt op 3 maart in een Amsterdams verpleeghuis.

Discografie Misha Mengelberg

In de discografie worden officiële opnamen die zijn uitgebracht van de betreffende persoon, band of ensemble per soort geluidsdrager chronologisch opgesomd. Meerdere uitgaven binnen hetzelfde jaar staan alfabetisch gerangschikt. Bij Gastbijdragen worden alleen bijdragen gelinkt aan platen van acts die een volledige vermelding hebben in de Muziekencyclopedie. Dit overzicht is bedoeld als index en biedt daarom geen volledige opsomming. Als muzikanten ook deel uitmaken van de bezetting van een band die in de encyclopedie staat, zijn de discografische gegevens terug te vinden bij de desbetreffende band.

Foto's Misha Mengelberg

Audio/Video Misha Mengelberg

Video Misha Mengelberg

Jazz-concert in Haarlem (...
Jazz-concert in Haarlem (1960)
Heeft u ongewenste inhoud gesignaleerd? Maak hier melding van.
Jazz-concert in Haarlem (1960)

Alle video's

Zelf audio of video toevoegen

Muziekencyclopedie.nl op Facebook Muziekencyclopedie.nl op Twitter

reageer