Pop / Rock Dance Jazz Wereld Klassiek Hedendaags Podia Festivals Genreboom

PAUL VAN KEMPEN

Overzicht | Biografie | Discografie | Foto's | Audio/Video

bron: website IMSLP

Periode

16-05-1893 - 08-12-1955

Genre

dirigent, klassiek, viool

Paul van Kempen

Paul van Kempen behoort gedurende twee decennia tot de belangrijkste dirigenten van Europa. Hij beheerst een omvangrijk repertoire, dat reikt van de 18e tot en met de 20e eeuw. Met de orkesten die hij leidt, weet hij een bijzonder hoog artistiek niveau te bereiken. Volgens sommige recensenten overtreft Van Kempen ...
Volledige biografie...

Instrumenten

dirigent, viool

Biografie Paul van Kempen

Paul van Kempen behoort gedurende twee decennia tot de belangrijkste dirigenten van Europa. Hij beheerst een omvangrijk repertoire, dat reikt van de 18e tot en met de 20e eeuw. Met de orkesten die hij leidt, weet hij een bijzonder hoog artistiek niveau te bereiken. Volgens sommige recensenten overtreft Van Kempen met zijn Radio Filharmonisch Orkest de kwaliteit van het Concertgebouworkest. Zijn streven naar perfectie blijkt uit het feit dat hij zijn partituren uit zijn hoofd kent, voordat de eerste repetitie plaats vindt. Daarnaast eist hij zeer veel van zijn musici. In Nederland blijft zijn houding in de periode van het nationaalsocialisme hem achtervolgen, iets wat volgens onderzoek niet geheel terecht is: de houding van Paul van Kempen tegenover de nazi's was tweeslachtig, meegaand en tegenstribbelend.

1893 - 1909

Paul van Kempen wordt op 16 mei 1893 geboren te Zoeterwoude, vlakbij Leiden. Zijn ouders zijn de goudsmid Josephus Johannes van Kempen en Maria Johanna Petronella van der Linden. Op zijn zevende jaar krijgt Paul van Kempen zijn eerste vioolles. Hij is leerling aan de Muziekschool van de Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst in Leiden. Zijn docent is violist en componist Jan Gerbrand Striening. Op zijn dertiende jaar treedt Van Kempen in Leiden voor het eerst als solist in het openbaar op.

1910 - 1913

Waarschijnlijk met een beurs, die niet vaak wordt toegekend, kan Paul van Kempen aan het Conservatorium van Amsterdam gaan studeren. Daar vervolgt hij zijn vioolstudie bij de docent en concertmeester van het Concertgebouworkest Louis Zimmermann. Daarnaast studeert hij bij Julius Röntgen en Bernard Zweers. Op 1 september 1913 krijgt hij, twintig jaar oud, een engagement als tweede violist bij het Concertgebouworkest onder leiding van Willem Mengelberg.

Bernard Zweers Julius Röntgen Koninklijk Concertgebouworkest Louis Zimmermann Willem Mengelberg

1914 - 1915

Het volgende seizoen wordt Van Kempen bevorderd tot eerste violist bij het Concertgebouworkest. Tijdens deze seizoenen krijgt hij veel bewondering voor de dirigent Mengelberg en rijst zijn ambitie om zelf dirigent, dan tenminste toch wel concertmeester te worden. Aangezien de mogelijkheden hiervoor in Nederland beperkt zijn besluit Van Kempen, op advies van Mengelberg en Zimmermann, zijn heil elders te zoeken.

1916 - 1928

In 1916 vertrekt Paul van Kempen naar Duitsland, waar hij via Posen (Poznań) en Bad Nauheim in 1920 in Dortmund terecht komt. Bij het stedelijk orkest van Dortmund gaat zijn wens in vervulling en wordt hij aangesteld als concertmeester. Tevens is hij viooldocent aan het conservatorium aldaar en speelt er kamermuziek, onder andere in een pianotrio met de Nederlandse pianist Gerard Bunk.

1929 - 1931

Paul van Kempen wordt in 1929 aangenomen als dirigent van een radio-orkest, het Dortmunder Kammerorchester. De optredens voor de radio zijn echter sporadisch.

1932

In het najaar komt aan Van Kempens violistische loopbaan een einde door zijn benoeming tot dirigent van het stedelijk orkest van Oberhausen. Deze functie vereist evenwel de Duitse nationaliteit. Hij besluit op de eis in te gaan en wordt op 15 november tot Duitser genaturaliseerd.

1933

Meer ervaring als dirigent doet hij op als muzikaal leider van de Deutsche Musikbühne, een reizend opera- en operettegezelschap. Hiermee gaat hij op tournee en geeft vele voorstellingen in Duitsland, de Baltische landen en Scandinavië. Daarnaast heeft hij een sollicitatie als opvolger van Evert Cornelis bij het Utrechtsch Stedelijk Orkest maar wordt niet aangenomen. Ook een sollicitatie naar de post van dirigent van het Residentie Orkest in Den Haag blijft zonder resultaat.

Residentie Orkest

1934 - 1939

Van Kempen verandert weer van orkest: ditmaal wordt hij in 1934 als dirigent aangesteld bij de Dresdner Philharmoniker, een functie die hij voor acht jaar zal vervullen. In relatief korte tijd ziet Van Kempen kans de slechte organisatorische en financiële situatie waarin het orkest verkeert te verbeteren. Tevens weet hij zich de nodige armslag te verwerven met betrekking tot het artistieke beleid en bewijst hij, met Mengelberg als voorbeeld, een uitmuntend orkestpedagoog te zijn. Door zijn toedoen wordt de Dresdner Philharmonie binnen enkele jaren een van de toonaangevende orkesten van Duitsland. Ook maakt hij met het orkest verschillende plaatopnames. De dirigent kenmerkt zich als liefhebber van het ijzeren repertoire met uitvoeringen van symfonisch werk van Anton Bruckner, Ludwig van Beethoven, Franz Schubert en Pjotr Iljitsj Tsjaikovski. Tevens breekt hij een lans voor nieuw werk, waarvan slechts een gering gedeelte repertoire heeft gehouden. De komponisten Richard Strauß en Hans Pfitzner zijn zeer over hem te spreken. De groeiende invloed van de nationaalsocialistische cultuurpolitiek probeert hij te trotseren door ook werken van de Russische componist Igor Stravinsky en de Hongaarse componist Béla Bartók op het programma te zetten, iets wat in de naziperiode in Duitsland uitzonderlijk is. Een poging om in 1938 in Nederland dirigent te worden mislukt, ondanks de warme aanbevelingen van Mengelberg.

1940

Naast dirigent van de Dresdner Philharmoniker wordt Van Kempen aangesteld als vaste gastdirigent van de Staatsoper Unter den Linden in Berlijn. In het najaar maakt de Dresdner Philharmonie onder Van Kempens leiding een tournee die onder andere naar Nederland voert.

1941

Dit jaar staat Paul van Kempen voor het eerst als gastdirigent voor het Concertgebouworkest. Op 15 augustus trouwt Van Kempen met de Duitse Marie Gertrud Hegenbart. Het huwelijk blijft kinderloos.

1942 - 1944

Een tweede optreden met het Concertgebouworkest vindt plaats in 1942, een jaar later gevolgd door enkele grammofoonplaatopnamen. Van Kempen neemt afscheid van de Dresdner Philharmoniker. Door grote onenigheid met de sterk nazistische lokale leider in Dresden vertrekt hij in 1942 naar Aken, waar hij de Oostenrijkse dirigent Herbert von Karajan opvolgt bij het Sinfonieorchester Aachen. Medio 1944 is echter van een openbaar muziekleven in Aken, als gevolg van de oorlog, geen sprake meer zodat Van Kempen richting Dresden vertrekt, waar hij bij een arts een vorm van arbeidsdienstplicht vervult.

1945 - 1948

Na de Tweede Wereldoorlog heeft Paul van Kempen optredens in onder meer Spanje, Italië en Frankrijk. Verder leidt hij in Siena de dirigentencursus van de Accademia Musicale Chigiana. In Nederland blijft het oorlogsverleden hem achtervolgen. De directeur van het plaatselijk Nederlands Volksherstel afdeling Leiden, een oud-verzetsman, oordeelt echter mild over Van Kempen wanneer hij een werkvergunning voor Nederland aanvraagt. Zonder ophef over zijn oorlogsverleden is hij meer dan eens gastdirigent bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest.

Rotterdams Philharmonisch Orkest

1949 - 1950

Paul van Kempen wordt in 1949 aangesteld als dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest in Hilversum. Hij volgt hiermee Albert van Raalte op. Ook met dit orkest weet Van Kempen een hoog niveau te bereiken. De Franse dirigent Pierre Monteux is zeer te spreken over de kwaliteit van het orkest. Samen met andere dirigenten leidt Van Kempen masterclasses voor jonge dirigenten, onder wie Bernard Haitink. Haitink is eveneens enige tijd violist in het orkest, onder leiding van Van Kempen.

Bernard Haitink Radio Filharmonisch Orkest

1951 - 1952

In januari 1951 zal Van Kempen voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog als gastdirigent voor twee uitvoeringen het Concertgebouworkest leiden. Wanneer dit bekend wordt breekt er een storm van protest los. De kwestie krijgt ruime aandacht in de pers, er wordt door een inderhaast opgericht comité een protestactie voorbereid, en er worden vragen gesteld in de Amsterdamse gemeenteraad en in de Tweede Kamer. In het algemeen wordt Van Kempen een on-Nederlandse gezindheid verweten, die hem ongeschikt maakt het Concertgebouworkest te dirigeren. Toch wordt besloten de uitvoeringen gewoon door te laten gaan. Het eerste concert op 27 januari wordt, niettegenstaande herhaaldelijke ordeverstoringen vanuit de zaal, ten einde gespeeld. De acties escaleren echter zo erg dat bij het tweede concert Van Kempen van het podium wordt gejaagd en zodoende gedwongen wordt te stoppen. Hierdoor moet hij afzien van verdere optredens in Amsterdam. Ook zijn ambities om eventueel dirigent naast Eduard van Beinum te worden moet hij opgeven. In Nederland zoekt hij vervolgens de luwte van de studio op met zijn radio orkest, maar in het buitenland viert hij op diverse podia doorgaans triomfen. Ook weet hij nog wel opnames te maken met het Concertgebouworkest.

Eduard van Beinum

1953 - 1954

Naast zijn functie bij het Radio Filharmonisch Orkest vervult Van Kempen de rol van Generalmusikdirektor in Bremen. Daar maakt hij ook plaatopnamen met de Berliner Philharmoniker, onder meer samen met de Duitse componist en pianist Wilhelm Kempff. De enkele malen dat hij wel in de openbaarheid treedt met zijn Radio Philharmonisch Orkest, met name tijdens Holland Festivals, leiden tot verdeelde reacties.

Holland Festival

1955

De uitvoering van de derde symfonie van Gustav Mahler tijdens het Holland Festival in 1955 leidt echter overwegend tot veel enthousiasme. Dit succes kan niet worden uitgebouwd, daar Van Kempen ernstig ziek wordt. Paul van Kempen overlijdt op 8 december op 62-jarige leeftijd na een leveroperatie in een Amsterdams ziekenhuis.

Discografie Paul van Kempen

In de discografie worden officiële opnamen die zijn uitgebracht van de betreffende persoon, band of ensemble per soort geluidsdrager chronologisch opgesomd. Meerdere uitgaven binnen hetzelfde jaar staan alfabetisch gerangschikt. Bij Gastbijdragen worden alleen bijdragen gelinkt aan platen van acts die een volledige vermelding hebben in de Muziekencyclopedie. Dit overzicht is bedoeld als index en biedt daarom geen volledige opsomming. Als muzikanten ook deel uitmaken van de bezetting van een band die in de encyclopedie staat, zijn de discografische gegevens terug te vinden bij de desbetreffende band.

Foto's Paul van Kempen

Audio/Video Paul van Kempen

Video Paul van Kempen

KEMPEN, THE BERLIN PHIL &...
KEMPEN, THE BERLIN PHIL & BRAHMS 9 HUNGARIAN DANCES
Heeft u ongewenste inhoud gesignaleerd? Maak hier melding van.
KEMPEN, THE BERLIN PHIL & BRAHMS 9 HUNGARIAN DANCES

Alle video's

Zelf audio of video toevoegen

Muziekencyclopedie.nl op Facebook Muziekencyclopedie.nl op Twitter

reageer