Pop / Rock Dance Hiphop Jazz Wereld Klassiek Hedendaags Podia Festivals Genreboom

klezmer

Overzicht | Geschiedenis | Lijst | Podia | Festivals

Gerelateerd

wereldmuziek
zigeunermuziek

Uitgelicht

Geschiedenis

In Oost-Europa ontstane maar in Amerika ontwikkelde jiddische volksmuziek, met een hoofdrol voor de viool of klarinet. Oorspronkelijk muziek voor bruiloften, partijen en de straat. Uiterst dansbaar, maar op momenten ook met traan.
Lees meer...

Amsterdam Klezmer Band

Van origine Amsterdamse straatband die zich van traditioneel klezmerorkest ontwikkelt tot een groep die een serieuze kruising brengt van Jiddische muziek, ska en muziek uit de Balkan. De band doet veel optredens op feesten en partijen en tourt geregeld in het buitenland. Lees meer...

Geschiedenis van Klezmer

In Oost-Europa ontstane maar in Amerika ontwikkelde jiddische volksmuziek, met een hoofdrol voor de viool of klarinet. Oorspronkelijk muziek voor bruiloften, partijen en de straat. Uiterst dansbaar, maar op momenten ook met traan.

Voor de Tweede Wereldoorlog zijn Joden gesetteld in vele kleine gemeenschappen (shtetls), verspreid door heel Oost-Europa. Muziek is er van oudsher een belangrijke expressievorm en op feesten en partijen speelt dan ook altijd een orkestje; waarvan de musici overigens ook, om in leven te blijven, op straat en niet-joodse buurtfestiviteiten hun muziek brengen. Zo'n zogenaamd klezmerorkest is een strijkorkest, met de viool (fidle) als hoofdinstrument. De viool is een instrument waarvan de klank gezien kan worden als een stem waarmee men emoties uit. De klarinet, die min of meer dezelfde mogelijkheden biedt, neemt de rol van de viool later over. Deze 'stem' kent overeenkomsten met de manier hoe in de synagogen gezongen wordt. Qua ritmes en melodie heeft de klezmer verwantschap met modes van Turkse klassieke muziek (zogenaamde maqams) en de volksdansen van Oost-Europese landen als Bulgarije en Roemenië. Rond het begin van de 20ste eeuw emigreert ongeveer een derde van de joodse populatie naar de Verenigde Staten, omdat in Oost-Europa hun culturele identiteit onder druk is komen te staan. In Amerika ontdekken de platenmaatschappijen al snel dat deze nieuwe doelgroep wel oren heeft naar (toen nog 78-toeren) platen met klezmer. Zo ontstaan de eerste echte sterren binnen het genre, die de muziek qua virtuositeit in compositie en uitvoering snel laten evolueren. De muziek begint dan ook andere genres in Amerika te beïnvloeden, zoals de jazz. Met de jaren vinden de joden in de Verenigde Staten echter hun eigen weg, wat tot een langzaam loslaten van het Europese verleden leidt. Klezmer lijkt zo een stille dood te sterven. In Europa sterft klezmer zelfs een heel abrupte dood. Tijdens de tweede wereldoorlog (1939-1945) verliezen zes miljoen joden het leven, waarmee ook hun cultureel erfgoed vrijwel wordt vernietigd

Midden jaren zeventig beginnen echter in de Verenigde Staten niet alleen enkele Joden weer klezmer te spelen, maar worden ook de oude 78-toerenplaten met de muziek gecompileerd. Dat leidt tot een introductie van het genre bij een nieuwe generatie mensen (zowel joods als niet-joods) en een heuse revival. Er ontwikkelen zich alras twee stromingen: aan de ene kant musici die de klezmer als genre beschouwen en gebruiken naar eigen goeddunken, op zichzelf of als onderdeel van een fusie, aan de andere kant musici die actief op zoek gaan naar de Oost-Europese roots van de klezmer en daarbij een zo groot mogelijke authenticiteit nastreven.

In Nederland zijn beide stromingen vertegenwoordigd. Di Gojim (onder leiding van Jaap Mulder) verdiept zich in Oost-Europese muziek en arrangeert deze op een steeds eigener manier, o.a. met Nederlandstalige teksten. Di Gojim staat voor 'niet-joden' en is een verwijzing naar de afkomst van de groepsleden. Op de eerste cd Klezmer (1990) valt een zeer gedreven en virtuoze uitvoering te beluisteren van authentieke klezmer. Na nog enkele cd's waarmee men de klezmer steeds beter in de fingers krijgt, staat Di Gojem in 1996 met de theatershow Fun Sjetl un Sjets op de planken. De show vertelt het verhaal van een aantal arme, oude klezmermuzikanten die uiteindelijk gevierde sterren worden in de wereld van het Amerikaans-Jiddische entertainment. De liedjes van deze show worden uitgebracht op de cd Fun Sjetl un Sjets. Er zullen meer theatershows volgen die op eigentijdse wijze het verleden hervertellen.

Di Gojim

Klezmokum van Adam Green onderzoekt de relatie tussen klezmer en jazz. De van origine Amerikaanse componist, sessiemuzikant, arrangeur en pianist Burton Greene richt de groep in 1989 op. In 1992 verschijnt de eerste cd, Klezmokum, waarop men erin slaagt klezmer als jazz te laten klinken en jazz als klezmer, zonder dat er sprake is van een echte fusie. Na een tweede cd en enkele internationale tournees brengt de cd ReJew-venation (1998) jazzimprovisaties van zeer oude klezmer uit de omgeving van Turkije, Israël en het Balkangebied. In 2000 doet Burton Greene onderzoek naar het werk van in Nederland woonachtige Joodse componisten die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Dit levert een schat aan onbekend werk op, waarvan Greene besluit dat dit voor een breder publiek toegankelijk moet worden. Voorzien van hedendaagse arrangementen brengt hij het met Klezmokum via een wereldwijde tournee en cd (Le Dor Va Dor) ten gehore.

Klezmokum

Waar bovenstaande namen zich vooral in het theatercircuit begeven, met bijbehorend publiek, is de Amsterdam Klezmer Band (onder leiding van Job Chajes) bij uitstek een dansband. Opgericht in 1996 brengt de groep drie jaar later zijn eerste cd uit. Naast traditionele klezmerliedjes brengt het viertal eigen materiaal, dat naast klezmer sterke invloeden uit de ska en de muziektradities van de Balkan kent. Het is vooral opgewekte, feestelijke muziek die vrijwel iedereen die het live ervaart lijkt aan te spreken. Met volgende cd's ontwikkelt de muzikaal zeer geschoolde band zijn repertoire in zowel de breedte als de diepte, en weet werkelijk overal op te treden en een blijvende indruk achter te laten. De band tourt ook veelvuldig door Oost-Europa, en de bandleden houden er vrijwel allemaal nog diverse zijprojecten op na. Een andere veel spelende band die ook Klezmer op het repertoire heeft staan is de Dopegezinde Gemeente rond Pierre van Duyl.

Amsterdam Klezmer Band Dopegezinde Gemeente

 

l
 
o
 
Muziekencyclopedie.nl op Facebook Muziekencyclopedie.nl op Twitter

reageer